ปลาหมึก หนวด 8 เส้น

เจาะลึกเรื่อง “ปลาหมึก” หนวด 8 เส้น: แยกประเภทง่ายๆ ด้วย “วงแหวน” (Ocelli) และระวังพิษร้ายจากปลาหมึกวงฟ้า

“ปลาหมึก” หนวด 8 เส้น หรือที่เราเรียกกันติดปากว่า “ปลาหมึกสาย” เป็นสัตว์ทะเลที่มีความฉลาดและมีความหลากหลายทางสายพันธุ์สูง หนึ่งในวิธีที่นักวิทยาศาสตร์ใช้จำแนกกลุ่มของปลาหมึกเหล่านี้คือการสังเกตลักษณะ “วงแหวน” หรือ “ตาปลอม” (Ocelli) บนลำตัว ซึ่งธรรมชาติสร้างสรรค์ไว้เพื่อใช้ในการพรางตัวหรือข่มขู่ศัตรู

วิธีสังเกตปลาหมึก 3 กลุ่มหลัก เพื่อความเข้าใจที่ถูกต้องและความปลอดภัยในการท่องเที่ยวทะเลหรือบริโภคอาหารทะเล

หลักการจำแนก “ปลาหมึก” ตามลักษณะวงแหวน (Ocelli)

จากการศึกษาลักษณะทางชีววิทยา เราสามารถแบ่งกลุ่มปลาหมึกสายออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ตามลวดลายวงแหวน ดังนี้:

1. กลุ่มปลาหมึกที่ “ไม่มีวงแหวน” (No Ocelli)

เป็นกลุ่มปลาหมึกสายพื้นฐานที่พบเห็นได้บ่อย ลำตัวจะไม่มีลวดลายวงแหวนหรือตาปลอมปรากฏให้เห็น มักมีสีผิวเรียบเนียนหรือมีลวดลายตามธรรมชาติเพื่อพรางตัวไปกับพื้นทรายหรือโขดหิน

• สายพันธุ์ตัวอย่าง: ปลาหมึกสายลายหินอ่อน (Amphioctopus aegina), ปลาหมึกสายใหญ่ (Cistopus indicus) และ ปลาหมึกสายดำ (Amphioctopus marginatus)

 2. กลุ่มปลาหมึกที่มี “วงแหวน 1 คู่” (One pair of Ocelli)

จุดสังเกตสำคัญของปลาหมึกกลุ่มนี้คือ จะมีจุดวงแหวนขนาดใหญ่คล้ายดวงตา ปรากฏอยู่บริเวณพังผืดระหว่างหนวดคู่ที่ 2 และคู่ที่ 3 (นับจากด้านบน) โดยจะมีข้างละ 1 วง รวมเป็น 1 คู่ ใช้สำหรับหลอกล่อศัตรูให้สับสน

• สายพันธุ์ตัวอย่าง: ปลาหมึกสายจุดยาว (Amphioctopus neglectus) และ ปลาหมึกสายราชา (Amphioctopus rex)

 3. กลุ่มปลาหมึกที่มี “วงแหวนทั่วลำตัว” (Ocelli all over the body) ⚠️

นี่คือกลุ่มที่ต้องให้ความสำคัญที่สุด เพราะเป็นลักษณะของ “ปลาหมึกสายวงฟ้า” (Hapalochlaena spp.) หรือ Blue-ringed octopus ซึ่งเป็นปลาหมึกที่มีพิษร้ายแรงมาก

• ลักษณะเด่น: มีวงแหวนสีฟ้าสะท้อนแสงกระจายอยู่ทั่วลำตัวและหนวด สีจะเข้มขึ้นเมื่อปลาหมึกตกใจหรือเตรียมป้องกันตัว

⚠️ คำเตือน: อันตรายจาก “ปลาหมึกสายวงฟ้า” ที่ต้องรู้!

แม้ปลาหมึกสายวงฟ้าจะมีลวดลายที่สวยงาม แต่พิษของมันมีความรุนแรงเทียบเท่ากับปลาปักเป้า (Tetrodotoxin)

• ความอันตราย: พิษจะส่งผลต่อระบบประสาท ทำให้กล้ามเนื้อเป็นอัมพาตและหยุดหายใจ

• ความทนทาน: พิษของปลาหมึกชนิดนี้ ทนความร้อนสูง (การย่าง ต้ม หรือทอด ไม่สามารถทำลายพิษได้)

• การรักษา: ปัจจุบัน ยังไม่มียาต้านพิษ (Antidote)

ข้อปฏิบัติ: หากพบเห็นปลาหมึกที่มีลักษณะวงแหวนทั่วตัว ห้ามสัมผัสด้วยมือเปล่า และห้ามนำมาประกอบอาหารโดยเด็ดขาด

อยากรู้จักโลกใต้ทะเลให้มากขึ้น หรือชมความมหัศจรรย์ของสัตว์น้ำนานาชนิด แวะมาเยี่ยมชมได้ที่ Phuket Aquarium (สถานแสดงพันธุ์สัตว์น้ำภูเก็ต) แหล่งเรียนรู้คู่ทะเลไทย

จัดทำโดย

นักวิชาการประมงปฏิบัติการ
ศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งทะเลอันดามันตอนบน

---

เอกสารอ้างอิง

• สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
• กองสารสนเทศและเทคโนโลยีการสำรวจทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง
• สถาบันวิจัยและพัฒนาทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง